Sanskrit Text in Telugu , Kannada, Gujarati, Devanagari, English

|| om tat sat||

Sundarakanda
Sarga 24

In this Sarga also the Rakshasa women continue the four modes of persuasion. They surround Sita telling her many things about Ravana. All the time trying to win her over for Ravana. They end up threatening Sita that if she does not follow their advice, they will resort to eating her up.

Now we go through the Slokas of Sarga 24

||Sloka 24.01||

తతస్సీతాముపాగమ్య రాక్షస్యో వికృతాననః|
పరుషం పరుషా నార్య ఊచుస్తాం వాక్యమప్రియమ్ ||24.01||

స|| వికృతాననః పరుషాః రాక్షస్యః తతః సీతాం ఉపాగమ్య అనార్య పరుషం అప్రియం వాక్యం తాం ఊచుః ||

||Sloka meanings||

వికృతాననః పరుషాః రాక్షస్యః -
hideous and harsh Rakshasa women
తతః సీతాం ఉపాగమ్య -
then having approached Sita
అనార్య అప్రియం వాక్యం -
vulgar and unbecoming words
పరుషం తాం ఊచుః - uttered harshly to her
.

||శ్లోకతాత్పర్యము||

"The hideous and harsh Rakshasa women then approached Sita and they uttered vulgar and unbecoming words to her harshly".||24.01||

||Sloka 24.02||

కిం త్వం అన్తఃపురే సీతే సర్వభూతమనోహరే|
మహార్హశయనోపేతే న వాసమనుమన్యసే||24.02||

స|| సీతే సర్వభూత మనోహరే త్వం అంతఃపురే మహార్హశయనోపేతే వాసం న అనుమన్యసే కిం?

||Sloka meanings||

సీతే సర్వభూత మనోహరే -
Oh Sita ! Pleasing to look at for all
మహార్హశయనోపేతే అంతఃపురే - harem with well-furnished beds
త్వం వాసం న అనుమన్యసే కిం? - why are you not willing to reside in
ఉండడానికి నీవు ఎందుకు అంగీకరించుటలేదు.

||Sloka summary||

"Oh Sita ! Pleasing to look at for all, why are you not willing to reside in the harem with well-furnished beds".||24.02||

||Sloka 24.03||

మానుషీ మానుషష్యైవ భార్యా త్వం బహుమన్యసే|
ప్రత్యాహార మనో రామాన్ న త్వం జాతు మర్హసి||24.03||

స|| త్వం మానుషీ మానుషస్యైవ భార్యా బహుమన్యసే (యది తత్) ప్రత్యాహార రామాన్ త్వం జాతు న అర్హసి||

||Sloka meanings||

త్వం మానుషీ - you being a woman
మానుషస్యైవ భార్యా బహుమన్యసే -
holds being wife of one in human form only in high esteem
త్వం జాతు న అర్హసి - you are not fit to live
ప్రత్యాహార మనో రామాన్ - withdraw your mind from Rama

||Sloka summary||

" Being a woman who holds being wife of one human form only in high esteem , then you do not deserve to live. Withdraw your mind from Rama." ||24.03||

Here Rakshasa women berate Sita, saying, "मानुषी मानुष्यस्यैव भार्यात्वं बहुमन्यसॆ"; "Being born as a human, and being the wife of human.. ..you think is great."

"प्रत्याहर मनोरामात्" -" Remove Rama from your mind. "These are the words of Rakshasis.

There is another echo to the reference of her being human. Rama and Sita are born human beings. Ramayana is the story of best among human beings. Valmiki seems to remind us of the beginning of Ramayana. We heard this in the first few Slokas of Ramayana.

In the very beginning of Balakanda Valmiki asked Narada, who is that best one among men . Narada's answer is that, Rama born of Ikshwaku line is that person. Rama was born as a human being, who faced many difficulties, who followed the prescribed code of conduct as primary goal, and who overcame all the difficulties. In Rakshasi's reference to Sita being "maanuShI" we get back to remembering the root of the story of Ramayana. The Poet seems to remind us that point.

||Sloka 24.04||

త్రైలోక్య వసుభోక్తారం రావణం రాక్షసేశ్వరమ్|
భర్తార ముపసంగమ్య విహరస్వ యథా సుఖమ్||24.04||

స|| రాక్షసేశ్వరం త్రైలోక్య వసుభోక్తారం రావణం భర్తారం ఉపసంగమ్య యథా సుఖం విహరస్వ||

||Sloka meanings||

రాక్షసేశ్వరం త్రైలోక్య వసుభోక్తారం - త్రిలోకభోగములనుఅనుభవించు రాక్షసేశ్వరుడు(అగు)
రావణం భర్తారం ఉపసంగమ్య -
రావణుని భర్తగా పొంది
యథా సుఖం విహరస్వ -
సుఖముగా విహరించుము

రాక్షసేశ్వరం త్రైలోక్య వసుభోక్తారం -
king of Rakshasas , and one who enjoys the wealth of the three worlds
రావణం భర్తారం ఉపసంగమ్య -
uniting with Ravana as husband
యథా సుఖం విహరస్వ -
live with pleasure as you please

||Sloka summary||

"Uniting yourself with Ravana the king of Rakshasas , who enjoys the wealth of the three worlds, live with pleasure as you please."||24.04||

||Sloka 24.05||

మానుషీ మానుషం తం తు రామమ్ ఇచ్చసి శోభనే|
రాజ్యాత్ భ్రష్టం అసిద్ధార్థం విక్లబం త్వ మనిందితే||24.05||

స|| శోభనే అనిందితే త్వం తు రాజ్యాత్ భ్రష్టం అసిద్ధార్థం మానుషం విక్లబం మానుషం తం రామం ఇచ్ఛసి ||

||Sloka meanings||

శోభనే అనిందితే -
O Charming lady, blameless one
త్వం తు రాజ్యాత్ భ్రష్టం -
you want only the one who lost his kingdom
అసిద్ధార్థం మానుషం -
unsuccessful man ,
విక్లబం మానుషం -
distressed human being too
తం రామం ఇచ్ఛసి -
you want that Raman

||Sloka summary||

"Oh Charming lady ! Blameless one ! you want only that Rama who is a dethroned king, an unsuccessful one and a distressed human being too." ||24.05||

||Sloka 24.06||

రాక్షసీనాం వచః శ్రుత్వా సీతా పద్మనిభేక్షణా|
నేత్రాభ్యాం అశ్రుపూర్ణాభ్యాం ఇదం వచనమబ్రవీత్ ||24.06||

స|| సీతా పద్మనిబేక్షణా రాక్షసీనాం వచః శ్రుత్వా అశ్రుపూర్ణాభ్యాం నేత్రాభ్యాం ఇదం వచనం అబ్రవీత్ ||

||Sloka meanings||

సీతా పద్మనిబేక్షణా -
Sita with eyes like that of lotus petals
రాక్షసీనాం వచః శ్రుత్వా -
having heard those words of the Rakshasa women
అశ్రుపూర్ణాభ్యాం నేత్రాభ్యాం -
with eyes filled with tears
ఇదం వచనం అబ్రవీత్ -
spoke the following words

||Sloka summary||

"Sita with eyes like that of lotus petals, hearing those words of the Rakshasa women, spoke the following words with eyes filled with tears." ||24.06||

||Sloka 24.07||

యదిదం లోకవిద్విష్ట ముదాహరథ సంగతాః|
నైతన్ మనసి వాక్యం మే కిల్బిషం ప్రతిభాతి మే||24.07||

స||సంగతాః లోకవిద్వష్టం యత్ ఇదం వాక్యం ఉదాహరథ ఏతత్ వః మే మనసి కిల్బిషం ప్రతిభాతి న ||

||Sloka meanings||

సంగతాః - joined together
యత్ ఇదం లోకవిద్వష్టం -
that which is not acceptable to the world
వాక్యం ఉదాహరథ -
words ( you are) telling me
వః మే మనసి కిల్బిషం ప్రతిభాతి న -
those sinful words do not appeal to my mind

||Sloka summary||

"The words addressed by all of you joined together are not acceptable to the world . Those sinful words do not appeal to me."||24.07||

||Sloka 24.08||

న మానుషీ రాక్షసస్య భార్యా భవితుమర్హతి|
కామం ఖాదత మాం సర్వా న కరిష్యామి వో వచః||24.08||

స|| మానుషీ రాక్షసస్య భార్యా భవితుం న అర్హతి | సర్వాన్ మాం కామం ఖాదత| వో వచః న కరిష్యామి||

||Sloka meanings||

మానుషీ - a human being
రాక్షసస్య భార్యా - wife of a Rakshasa
భవితుం న అర్హతి - not possible to be
సర్వాన్ మాం కామం ఖాదత -
all of you can happily eat me
వో వచః న కరిష్యామి -
those words addressed to me I will not follow

||Sloka summary||

'A human being cannot be the wife of a Rakshasa. All of you can eat me freely. I will not do what you told me'.||24.08||

||Sloka 24.09||

దీనో వా రాజ్యహీనో వా యో మే భర్తా స మే గురుః|
తం నిత్యమనురక్తాఽస్మి యథా సూర్యం సువర్చలా||24.09||

స|| దీనః వా రాజ్యహీనః వా యో మే భర్తః సః మే గురుః| తం నిత్యం అనురక్తాస్మి యథా సువర్చలా సూర్యం అనురక్తసి||

||Sloka meanings||

దీనః వా రాజ్యహీనః వా -
even if he is a dejected one or one who lost kingdom,
యో మే భర్తః సః మే గురుః -
one who is my husband , is my master too
తం నిత్యం అనురక్తాస్మి -
I will always follow him
యథా సువర్చలా - like Suvarchala
సూర్యం అనురక్తసి - follows Sun

||Sloka summary||

"My husband, even if he is a dejected one or one who lost kingdom, he is my master. I will follow him always like Suvarchala is devoted to Sun." ||24.09||

Rakshasis tell Sita to accept that..
"त्रैलोक्य वसु भोक्तारम्" ; "the enjoyer of the riches of the three worlds". That is Ravana. "Accept him and live happily there after". That is Rakshasis push.

Sita's response is worth listening to and worth remembering. Sita says
"न मानुषी राक्षसस्य भार्या भवितुमर्हति"-"No woman born as human can be the wife of a Rakshasas".

"दीनो वा राज्यहीनो वा"- "even if he is a dejected one or one who lost kingdom", he is still my master.

The portrayal of Sita as a devoted wife,
and as a virtuous woman gets reinforced again and again. The mystic of Sita as the ideal wife gets reinforced by her actions. Like following Rama to forests, like declaring Rama -"दीनो वा राज्यहीनो वा"- as her master.

Ramayana Tilaka says,
अति दुःख समयेऽपि दृढव्रतत्वद्योतनाय
अनेकसाध्वीनामुपन्यासो दृष्टान्तविधयेत्याहुः॥
"In the most sorrowful time also to declare her virtuous nature, she gives the examples of many virtuous women ."

Sita gives the examples of all virtuous women

||Sloka 24.10||

యథా శచీ మహాభాగా శక్రం సముపతిష్టతి|
అరుంధతీ వశిష్ఠం చ రోహిణీ శశినం యథా||24.10||

స|| యథా మహాభాగా శచీ శక్రం సముపతిష్ఠతి ( తథైవ)| యథా అరుంధతీ వశిష్ఠం రోహిణీ శశినం చ||

||Sloka meanings||

యథా మహాభాగా శచీ -
Like the noble Sachi
శక్రం సముపతిష్ఠతి -
following Indra
యథా అరుంధతీ వశిష్ఠం -
Arundhati following Vasishta
రోహిణీ శశినం చ-
Rohini following the Moon

||Sloka summary||

"Like the noble Sachi following Indra, Arundhati following Vasishta and Rohini following the Moon." ||24.10||

||Sloka 24.11||

లోపముద్రా యథాఽగస్త్యం సుకన్యా చ్యవనం యథా|
సావిత్రీ సత్యవంతం చ కపిలం శ్రీమతీ యథా||24.11||

స|| యథా లోపముద్రా అగస్త్యం యథా సుకన్యా చ్యవనం యథా సావిత్రీ సత్యవంతం చ కపిలం శ్రీమతీ యథా ||

||Sloka meanings||

యథా లోపముద్రా అగస్త్యం -
like Lopamudra following Agastya
యథా సుకన్యా చ్యవనం -
like Sukanya following Chyavana
యథా సావిత్రీ సత్యవంతం -
like Savitri following Satyvantam
చ కపిలం శ్రీమతీ యథా -
like Srimati following Kapila

||Sloka summary||

"Like Lopamudra following Agastya, Sukanya following Chyavanam , Savitri following Satyvantam and Srimati following Kapila ( I will follow Rama)".||24.11||

||Sloka 24.12||

సౌదాసం మదయంతీవ కేశినీ సగరం యథా|
నైషధం దమయంతీవ భైమీ పతిమనువ్రతా||12||
తథాఽహం ఇక్ష్వాకు రామం పతిమనువ్రతా|

స|| యథా మదయంతీ సౌదాసం ఇవ కేసినీ సగరం యథా భైమీ దమయంతీ నైషధం ఇవ అనువ్రతా తథా అహం ఇక్ష్వాకునాథం పతిం రామం అనువ్రతా ||

||Sloka meanings||

యథా మదయంతీ సౌదాసం ఇవ -
Like Madayanti followed Saudasa
కేసినీ సగరం యథా - like Kesini followed Sagara
భైమీ దమయంతీ నైషధం ఇవ అనువ్రతా -
Bhima's daughter Damayanti followed Nala, the king of Naishadha,
ఇక్ష్వాకునాథం పతిం రామం -
Ikshwaku leader and my husband Rama
తథా అహం అనువ్రతా -
likewise I will follow'.

||Sloka summary||

'Like Madayanti followed Saudasa, Kesini followed Sagara , Bhima's daughter Damayanti followed Nala, the king of Naishadha, I will follow the Ikshwaku leader and my husband Rama'. ||24.12||

సీతమ్మ చెప్పిన మాట. సువర్చల సూర్యుని అనుసరించినట్లు, మహాపతివ్రతలైన శచి శక్రుని,
అరుంధతి వశిష్ఠుని, రోహిణి చంద్రుని, లోపముద్ర అగస్త్యుని, సుకన్య చ్యవనుని, సావిత్రి సత్యవంతుని అనుసరించినటులనే, తను కూడా రాముని అనుసరిస్తాను అని.
In these words of Sita we hear her commitment to her husband . That eloquent commitment is what attracts the respect of Hanuma.

||Sloka 24.13||

సీతాయా వచనం శ్రుత్వా రాక్ష్యసః క్రోధమూర్ఛితాః||13||
భర్త్సయన్తి స్మ పరుషైః వాక్యై రావణచోదితా|

స|| రావణ చ ఉదితా రాక్షస్యః సీతాయాః వచనం శ్రుత్వా క్రోధమూర్ఛితాః పరుషైః వాక్యః భర్త్సయన్తి స్మ||

||Sloka meanings||

రావణ చ ఉదితా రాక్షస్యః -
the Rakshasa women , ordered by Ravana
సీతాయాః వచనం శ్రుత్వా-
hearing those words of Sita
క్రోధమూర్ఛితాః -
overtaken by anger
పరుషైః వాక్యః భర్త్సయన్తి స్మ-
threaten her again with harsh statements

||Sloka summary||

Hearing those words of Sita, the Rakshasa women , ordered by Ravana ( to persuade her) , overtaken by anger threaten her again with harsh statements. ||24.13||

||Sloka 24.14||

అవలీనః స నిర్వాక్యో హనుమాన్ శింశుపాద్రుమే||14||
సీతాం సంతర్జయన్తీనామ్ రాక్షసీనాం స శుశ్రువే||

స|| కపిః సః హనుమాన్ నిర్వాక్యః శింశుపాద్రుమే అవలీనః సీతాం సంతర్జయన్తీనాం రాక్షసీనామ్ సః శుశ్రువే ||

||Sloka meanings||

శింశుపాద్రుమే అవలీనః -
hidden in the branches of Simsupa tree
కపిః సః హనుమాన్ నిర్వాక్యః -
that Vanara who was silent
సీతాం సంతర్జయన్తీనాం రాక్షసీనామ్-
the Rakshasa women threatening Sita
సః శుశ్రువే - he heard

||Sloka summary||

"Hanuman the Vanara who was silent, hidden in the branches of Simsupa tree , heard the threats employed by the Rakshasa women against Sita". ||24.14||

||Sloka 24.15||

తామభిక్రమ్య సంక్రుద్ధా వేపమానాం సమన్తతః||24.15||
భృశం సంలిలిహుర్దీప్తాన్ ప్రలమ్బాన్ దశనచ్చదాన్|

స|| వేపమానాం తాం సమన్తతః అభిక్రమ్య సంకృద్ధాః దీప్తాన్ ప్రలమ్బాన్ దశనచ్ఛదాన్ భృశం సంలిలిహుః||

||Sloka meanings||

వేపమానాం తాం - her who is trembling in fear
సమన్తతః అభిక్రమ్య సంకృద్ధాః - approached surrounding her in anger
దీప్తాన్ ప్రలమ్బాన్ దశనచ్ఛదాన్ భృశం సంలిలిహుః-
licking their lips again and again

||Sloka summary||

The angry and glowing Rakshasa women, licking their lips again and again, surrounded her who is trembling in fear ||24.15||

||Sloka 24.16||

ఊచుశ్చ పరమక్రుద్ధాః ప్రగృహ్యాశు పరశ్వధాన్||24.16||
నేయమర్హసి భర్తారం రావణం రాక్షసాధిపమ్|

స|| పరమకృద్ధాః ఆశు పరశ్వధాన్ ప్రగృహ్య ఊచుశ్చ| ఇయం రాక్షసాధిపం రావణం భర్తారం న అర్హసి||

||Sloka meanings||

పరమకృద్ధాః ఆశు -
the enraged Rakshasis with anger immediately
పరశ్వధాన్ ప్రగృహ్య ఊచుశ్చ -
took their axes and spoke.
రాక్షసాధిపం రావణం -
to have the king of Rakshasas
భర్తారం ఇయం న అర్హసి -
as her husband she is not fit

||Sloka summary||

The enraged Rakshasis with anger took their axes and spoke. "She is unfit to have the king of Rakshasas as her husband'. ||24.16||

||Sloka 24.17||

సా భర్త్స్యమానా భీమాభి రాక్షసీభిర్వరాననా||24.17||
సా భాష్పముపార్జన్తీ శింశుపాం తాముపాగమత్||

స|| భీమాభిః రాక్షసీభిః భర్త్స్యమానా సా వరాననా సభాష్పం అపసర్పన్తీ తాం శింశుపాం ఉపాగమత్||

||Sloka meanings||

భీమాభిః భర్త్స్యమానా రాక్షసీభిః -
threatened by the fearsome Rakshasis
సా వరాననా - the best among women
సభాష్పం అపసర్పన్తీ -
with eyes filled with tears.
తాం శింశుపాం ఉపాగమత్ -
moved towards that Simsupa tree

||Sloka summary||

" Threatened by the fearsome Rakshasis ,Sita the best among women moved towards the Simsupa tree with eyes filled with tears." ||24.17||

||Sloka 24.18||

తతస్తాసాం శింశుపాం సీతా రాక్షసీభిః సమావృతా||24.18||
అభిగమ్య విశాలాక్షీ తస్థౌ శోకపరిప్లుతా||

స|| తతః విశాలాక్షీ సీతా తాం శింశుపాం అభిగమ్య రాక్షసీభిః సమావృతా శోకపరిప్లుతా తస్థౌ ||

||Sloka meanings||

తతః విశాలాక్షీ సీతా -
then the wide eyed Sita
తాం శింశుపాం అభిగమ్య -
having reached the Simsupa tree
రాక్షసీభిః సమావృతా -
surrounded by the Rakshasa women
శోకపరిప్లుతా తస్థౌ -
very much drowned in sea of sorrow stayed there

||Sloka summary||

"Then the wide eyed Sita having reached the Simsupa tree , still surrounded by the Rakshasa women stayed there, very much drowned in sea of sorrow." ||24.18||

||Sloka 24.19||

తాం కృశాం దీనవదనాం మలినామ్బరధారిణీమ్||24.19||
భర్త్సయాం చక్రిరే సీతాం రాక్షస్య స్తాం సమన్తతః|

స|| తాః రాక్షస్యః కృశాం దీనవదనాం మలిన అంబర ధారిణీం తాం సీతాం సమంతతః భర్త్సయాం చక్రిరే||

||Sloka meanings||

తాః రాక్షస్యః -
those Rakshasa women
తాం సీతాం సమంతతః -
surrounded that Sita
మలిన అంబర ధారిణీం -
clad in soiled clothes
కృశాం దీనవదనాం -
with shrunken and with dejected face
భర్త్సయాం చక్రిరే -
started threatening her

||Sloka summary||

"Those Rakshasis surrounded Sita, looking dejected, famished ,and wearing soiled clothes." and started abusing her." ||24.19||

||Sloka 24.20||

తతస్తాం వినతా నామ రాక్షసీ భీమదర్శనా||24.20||
అబ్రవీత్కుపితాకారా కరాళా నిర్ణతోదరీ|

స||తతః భీమదర్శనా కుపితాకారా కరానా నిర్ణతోదరీ వినతానామ రాక్షసీ తాం అబ్రవీత్ ||

||Sloka meanings||

తతః భీమదర్శనా -
then one fearsome looking
కుపితాకారా కరాళా -
dark one, with loathsome appearance
నిర్ణతోదరీ -
with a large sunken belly
వినతా నామ రాక్షసీ -
Rakshasi by name Vinata
తాం అబ్రవీత్ -
spoke to Sita

||Sloka summary||

"Then one fearsome looking Rakshasi, dark one, with loathsome appearance and a large sunken belly,
by name Vinata , addressed Sita." ||24.20||

||Sloka 24.21||

సీతే పర్యాప్త మేతావత్ భర్తుస్నేహో నిదర్శితః||24.21||
సర్వత్రాతికృతం భద్రే వ్యసనా యోపకల్పతే|

స|| సీతే భర్తుః స్నేహః నిదర్శితః | ఏతావత్ పర్యాప్తం భద్రే |సర్వత్ర అతికృతం వ్యసనాయ ఉపకల్పతే||

||Sloka meanings||

సీతే భర్తుః స్నేహః నిదర్శితః -
Oh Sita ! shown love for husband
ఏతావత్ పర్యాప్తం భద్రే -
auspicious lady, to that extent it is enough
సర్వత్ర అతికృతం -
anything in excess
వ్యసనాయ ఉపకల్పతే -
leads to adversity

||Sloka summary||

"Oh Sita ! You have shown your love for your husband. To that extent it is good. Everywhere excess leads to adversity." ||24.21||

||Sloka 24.22||
పరితుష్టాస్మి భద్రం తే మానుషస్తే కృతో విధిః||24.22||
మమాపి తు వచః పథ్యం బ్రువన్త్యాః కురు మైథిలి|

స|| మైథిలీ పరితుష్టా అస్మి | తే మానుషః విథిః కృతః | తే భద్రం| మమ బ్రువంత్యాః వచః అపి కురు||

||Sloka meanings||

మైథిలీ పరితుష్టా అస్మి -
Maithili I am happy
తే మానుషః విథిః కృతః -
done your duty as a human being
తే భద్రం - Good for you
మమ బ్రువంత్యాః వచః అపి కురు -
follow my words also

||Sloka summary||

'Maithili I am happy. You have done your duty as a human being. Good for you. You follow my words also ||24.22||

||Sloka 24.23||

రావణం భజ భర్తారం భర్తారం సర్వ రక్షసామ్||24.23||
విక్రాన్తం రూపవన్తం చ సురేశ మివ వాసవమ్|
దక్షిణం త్యాగశీలం చ సర్వస్య ప్రియదర్శనమ్||24.24||

స|| సర్వరాక్షసాం భర్తారం విక్రాంతం రూపవంతం సురేశం వాసవం ఇవ దక్షిణం త్యాగశీలం చ సర్వస్య ప్రియదర్శనమ్ రావణం భర్తారం భజ||

||Sloka meanings||

సర్వరాక్షసాం భర్తారం -
lord of all Rakshasas
విక్రాంతం రూపవంతం -
courageous, handsome,
సురేశం వాసవం ఇవ దక్షిణం -
lord of gods too like Indra, generous one
త్యాగశీలం చ సర్వస్య ప్రియదర్శనమ్ -
sacrificing one, pleasing to all
రావణం భర్తారం భజ -
that Ravana accept him as husband

||Sloka summary||

"Ravana is the Lord of all Rakshasas, courageous, handsome, Lord of gods too like Indra, generous one , sacrificing one, pleasing in appearance. You accept him as your husband.'||24.23,24||

||Sloka 24.25, 26||

మానుషం కృపణం రామం త్యక్త్వా రావణ మాశ్రయ|
దివ్యాఙ్గరాగా వైదేహీ దివ్యాభరణభూషితా||24.25||
అద్య ప్రభృతి సర్వేషాం లోకానాం ఈశ్వరీ భవ|
అగ్నే స్స్వాహా యథా దేవీ శచీఽవేంద్రస్య శోభనే||24.26||

స|| మానుషం కృపణం రామం త్యక్త్వా, రావణం ఆశ్రయ|| వైదేహీ దివ్యాభరణభూషితా దివ్యాంగరాగా అద్య ప్రభృతి సర్వేషాం లోకానాం ఈశ్వరీ భవ యథా అగ్నేః దేవీ స్వాహా ఇంద్రస్య శచీ ఇవ ||

||Sloka meanings||

మానుషం కృపణం రామం త్యక్త్వా, -
leaving helpless human Rama
రావణం ఆశ్రయ - seek refuge of Ravana.
వైదేహీ దివ్యాభరణభూషితా -
Vaidehi wearing wonderful ornaments
దివ్యాంగరాగా - have heavenly unguents
అద్య ప్రభృతి - from now on
సర్వేషాం లోకానాం ఈశ్వరీ భవ -
be the queen of all people
యథా అగ్నేః దేవీ స్వాహా -
( become) like Svaha of Agni
ఇంద్రస్య శచీ ఇవ -
and Indra's Sachi

||Sloka summary||

"Leaving helpless human Rama, seek refuge of Ravana. Vaidehi, wearing wonderful ornament, have heavenly unguents, from now on be the queen of all people, be like Svaha of Agni and Indra's Sachi." ||24.25,26||

||Sloka 24.27||

కిం తే రామేణ వైదేహీ కృపణేన గతాయుషా|
ఏతదుక్తం చ మే వాక్యం యది త్వం న కరిష్యసి||24.27||
అస్మిన్ ముహూర్తే సర్వాస్త్వాం భక్షయిష్యామహే వయమ్|

స|| తే కృపణేన గతాయుషః రామేణ కిం| ఏతత్ ఉక్తం మే వాక్యం యది త్వం న కరిష్యసి త్వాం అస్మిన్ ముహూర్తే వయం సర్వాః భక్షయిష్యామహే ||

||Sloka meanings||

కృపణేన గతాయుషః - pitiable, with lifespan gone
రామేణ తే కిం - what do you want with Rama
ఏతత్ ఉక్తం మే వాక్యం - these words spoken by me
యది త్వం న కరిష్యసి - if you do not follow
అస్మిన్ ముహూర్తే - this very moment
వయం సర్వాః - all of us
త్వాం భక్షయిష్యామహే- eat you

||Sloka summary||

"Why do you want the pitiable Rama , whose lifespan is gone? If you do not follow the words I have spoken, then this very moment we will eat you up". ||24.27||

||Sloka 24.28||

అన్యాతు వికటా నామ లమ్బమానపయోధరా||24.28||
అబ్రవీత్ కుపితా సీతాం ముష్టి ముద్యమ్య గర్జతీ|

స|| లంబమాన పయోధరా అన్యా వికటా నామ తు ముష్టిం ఉద్యమ్య గర్జతీ సీతాం అబ్రవీత్ ||

||Sloka meanings||

లంబమాన పయోధరా అన్యా -
another with long drooping breasts
వికటా నామ తు - named Vikata
ముష్టిం ఉద్యమ్య -
with raised clinched fists
గర్జతీ సీతాం అబ్రవీత్ -
spoke to Sita threateningly

||Sloka summary||

"One other Rakshasi named Vikata who has long drooping breasts, spoke threateningly to Sita with raised clinched fists." ||24.28||

||Sloka 24.29||

బహూన్ అప్రియరూపాణి వచనాని సుదుర్మతే ||24.29||
అనుక్రోశాన్ మృదుత్వా చ్చ సోఢాని తవ మైథిలి|

స|| సుదుర్మతే మైథిలి అప్రియరూపాణి బహూని తవ వచనాని అనుక్రోశాత్ మృదుత్వాత్ సోఢాని ||

||Sloka meanings||

సుదుర్మతే మైథిలి -
O wicked Maithili
అప్రియరూపాణి బహూని -
many unpleasant ones ( spoken)
తవ వచనాని - your words
అనుక్రోశాత్ మృదుత్వాత్ సోఢాని -
put up with them with kindness

||Sloka summary||

"Oh Wicked Maithili ! Many unpleasant words of yours were put up with out of kindness and mildness". ||24.29||

||Sloka 24.30||

న చ నః కురుషే వాక్యం హితం కాలపురస్కృతమ్||24.30||
అనీతాసి సముద్రస్య పారం అన్యైర్దురాసదమ్|

స|| మైథిలి కాలపురస్కృతాం హితం వాక్యం న కురుషే| అన్యైః దురాసదమ్ సముద్రస్య పారమ్ ఆనీతా అసి||

||Sloka meanings||

మైథిలి - Maithili
కాలపురస్కృతాం హితం -
timely words of good advice
వాక్యం న కురుషే - do not accept
అన్యైః దురాసదమ్ సముద్రస్య పారమ్ -
crossing ocean not possible for others .
ఆనీతా అసి -
you have been brought

||Sloka summary||

"Maithili ! You do not accept these timely words of good advice from others. You have been brought here crossing the ocean impossible for others." ||24.30||

||Sloka 24.31||

రావణాన్తః పురం ఘోరం ప్రవిష్టా చాపి మైథిలి||24.31||
రావణస్య గృహే రుద్ధా మస్మాభిస్తు సురక్షితామ్|
నత్వాం శక్తః పరిత్రాతు మపి సాక్షాత్ పురన్దరః||24.32||

స|| మైథిలి ఘోరం రావణాంతః పురం ప్రవిష్టా అసి|| రావణస్య గృహే రుద్ధాం అస్మాభిః సురక్షితాం త్వాం పరిత్రాతుం సాక్షాత్ పురందరః అపి న శక్తః |

||Sloka meanings||.

మైథిలి - Maithili
ఘోరం రావణాంతః పురం ప్రవిష్టా అసి -
You are in the inaccessible inner palaces of Ravana
రావణస్య గృహే రుద్ధాం అస్మాభిః సురక్షితాం-
riches in Ravana's palace are protected by us.
త్వాం పరిత్రాతుం -
to rescue you
సాక్షాత్ పురందరః అపి న శక్తః -
not possible even for Indra
.
||Sloka summary||

"You are in the inaccessible inner palaces of Ravana. You are in Ravana's palace protected by us. It is not possible even for Indra to rescue you from here." ||24.31,32||

||Sloka 24.33||

కురుష్వ హిత వాదిన్యా వచనం మమ మైథిలి|
అలం అశ్రుప్రపాతేన త్యజ శోకమనర్థకమ్||24.33||

స|| మైథిలీ హితవాదిన్యా మమ వచనం కురుష్వ|| అలం అశ్రు ప్రపాతేన | అనర్థకమ్ శోకం త్యజ||

||Sloka meanings||

హితవాదిన్యా -
words of a well wisher
మమ వచనం కురుష్వ-
listen to my words
అలం అశ్రు ప్రపాతేన -
enough of shedding tears
అనర్థకమ్ శోకం త్యజ -
give up useless sorrow

||Sloka summary||

"Maithili ! You follow the words of a well-wisher like me. Enough of shedding tears. Give up useless sorrow."||24.33||

||Sloka 24.34||

భజ ప్రీతిం చ హర్షం చ త్యజైతాం నిత్య దైన్యతామ్|
సీతే రాక్షసరాజేన సహ క్రీడా యథాసుఖమ్||24.34||

స|| ఏతాన్ నిత్య దైన్యతాం త్యజ | ప్రీతిం చ హర్షం చ భజ||సీతే రాక్షసరాజేన సహ యథా సుఖం క్రీడా||

||Sloka meanings||

ఏతాన్ నిత్య దైన్యతాం త్యజ -
Leave this pitiable state for ever
ప్రీతిం చ హర్షం చ భజ -
enjoy love and happiness.
సీతే రాక్షసరాజేన సహ-
with the king of Rakshasas, O Sita
యథా సుఖం క్రీడా -
sport and enjoy as you wish

||Sloka summary||

"Leave this pitiable state forever. Enjoy love and happiness. Oh Sita sport and enjoy with the king of Rakshasas."||24.34||

||Sloka 24.35||

జానాసి యథా భీరు స్త్రీణాం యౌవనమధ్రువమ్|
యావన్న తే వ్యతిక్రామేత్ తావత్ సుఖమవాప్నుహి||24.35||

||స|| భీరు స్త్రీణాం యౌవనం యథా అధ్రువం జానాసి హి | తే యావత్ న అతిక్రమేత్ తావత్ సుఖం అవాప్ను హి||

||Sloka meanings||

భీరు స్త్రీణాం యౌవనం -
Oh Timid one for Women youth( is)
యథా అధ్రువం జానాసి హి -
know that to be uncertain
తే యావత్ న అతిక్రమేత్ -
before it is over
తావత్ సుఖం అవాప్ను హి -
enjoy all pleasures

||Sloka summary||

"Oh Timid one ! You know that youth is uncertain for women. Before it is over, enjoy all pleasures." ||24.35||

||Sloka 24.36||

ఉద్యానాని చ రమ్యాణి పర్వతోపవనాని చ|
సహ రాక్షసరాజేన చర త్వం మదిరేక్షణే||24.36||

||స|| మదిరేక్షణే రమ్యాణి ఉద్యానాని పర్వత ఉపవనాని చ త్వం రాక్షసరాజేన సహ చర ||

||Sloka meanings||

మదిరేక్షణే -
Oh Lady of intoxicating eyes
రమ్యాణి ఉద్యానాని -
delightful gardens,
పర్వత ఉపవనాని చ -
gardens around the mountains
త్వం రాక్షసరాజేన సహ చర -
with the king of Rakshasas enjoy yourself

||Sloka summary||

"Oh Lady of intoxicating eyes! Going around delightful gardens, and the gardens around the mountains with the king of Rakshasas enjoy yourself." ||24.36||

||Sloka 24.37||

స్త్రీ సహస్రాణి తే సప్త వశే స్థాస్యంతి సున్దరీ|
రావణం భజ భర్తారం భర్తారం సర్వ రక్షసామ్||24.37||

స|| సుందరీ సప్త సహస్రాణీ స్త్రీ తే వశే స్థాస్యంతి |సర్వరక్షసాం భర్తారం రావణం భజ||

||Sloka meanings||

సుందరీ సప్త సహస్రాణీ స్త్రీ -
O beautiful one, seven thousand women
తే వశే స్థాస్యంతి -
will be under your control
సర్వరక్షసాం భర్తారం -
king of all Rakshasas
రావణం భజ -
accept that Ravana

||Sloka summary||

"Oh Beautiful one seven thousand women will be under your control. Accept the Lord of all Rakshasas".||24.37||

||Sloka 24.38||

ఉత్పాట్య వాతే హృదయం భక్షయిష్యామి మైథిలి|
యది మే వ్యాహృతం వాక్యం న యథావత్ కరిష్యసి||24.38||

స|| మైథిలీ యది మే వ్యాహృతం వాక్యం యథావత్ న కరిష్యసి తే హృదయం ఉత్పాట్య భక్షయిష్యామి ||

||Sloka meanings||

యది మే వ్యాహృతం వాక్యం -
if the words spoken by me
యథావత్ న కరిష్యసి -
are not followed as is
మైథిలీ తే హృదయం ఉత్పాట్య-
Maithili, will pluck out your heart
భక్షయిష్యామి - eat it up

||Sloka summary||

"Maithili ! If the words spoken by me are not followed as is, your heart will be plucked and eaten by me".||24.38||

||Sloka 24.39||

తతశ్చణ్డోదరీ నామ రాక్షసీ క్రోథమూర్ఛితా|
భ్రామయన్తీ మహచ్చూల మిదం వచనమబ్రవీత్||24.39||

స|| తతః చండోదరీ నామ రాక్షసీ క్రోధమూర్ఛితా మహత్ శూలం భ్రామయంతీ ఇదం వచనం అబ్రవీత్||

||Sloka meanings||

తతః చండోదరీ నామ రాక్షసీ -
then a Rakshasi by name Chandodari
క్రోధమూర్ఛితా -
over powered by anger
మహత్ శూలం భ్రామయంతీ -
twirling her spear
ఇదం వచనం అబ్రవీత్-
spoke the following words

||Sloka summary||

"Then a Rakshasi by name Chandodari over powered with anger , twirling her spear spoke the following words."||24.39||

||Sloka 24.40||

ఇమాం హరిణ లోలాక్షీం త్రాసోత్కమ్పిపయోధరామ్|
రావణేన హృతాం దృష్ట్వా దౌర్హృదో మే మహానభూత్||24.40||

స|| హరిణలోలాక్షీం త్రాసోత్కంపిత పయోధరాం రావణేన హృతాం ఇమామ్ దృష్ట్వా మే మహాన్ దౌర్హృదః అభూత్ ||

||Sloka meanings||

రావణేన హృతాం -
brought by Ravana
హరిణలోలాక్షీం -
with eyes flashing like a doe
త్రాసోత్కంపిత పయోధరాం -
with breasts heaving in distress,
ఇమామ్ దృష్ట్వా - seeing her
మే మహాన్ దౌర్హృదః అభూత్ -
a great desire came in my heart.

||Sloka summary||

" రావణుని చేత అపహరించబడిన, కంపిస్తున్న స్తనములు గల హరిణలోలాక్షిని చూచినపుడు నాకు గొప్ప కోరిక గలిగెను." ||24.40||

"Seeing her, brought by Ravana, with eyes flashing like a doe, with breasts heaving in distress, a great desire came in my heart. " ||24.40||

Tilaka Tika says- దౌర్హృదః గర్భిణ్యా గర్భకృత్ ఇచ్ఛావిశేషో దౌర్హృదమ్; 'దౌర్హృదం' means the desire that overpowers a pregnant woman. It means that desire is so strong.

||Sloka 24.41||

యకృత్ప్లీహ మథోత్పీడం హృదయం చ సబన్ధనమ్|
అన్త్రాణ్యపి తథా శీర్షం ఖాదేయ మితి మే మతిః||24.41||

స|| యకృత్ ప్లీహం ఉత్పీడమ్ సబంధనమ్ హృదయం చ అన్త్రాణ్యపి తథా శీర్షం ఖాదేయం ఇతి మే మతిః||

Tilaka Tika says- యకృత్ దక్షిణ భాగస్థః కాలఖణ్ఢాఖ్యో మాంస విశేషః | ప్లీహమ్ హృదయ వామభాగస్థో గుల్మాఖ్యో మాంస విశేషః | ఉత్పీడమ్ హృదయోపరిస్థిత మాంసబన్ధనమ్| Here the Rakshasi was talking about her desire to eat the meat all around the heart.

||Sloka meanings||

యకృత్ ప్లీహం ఉత్పీడమ్ -
picking her spleen and liver
సబంధనమ్ హృదయం చ -
heart including all joints
అన్త్రాణ్యపి తథా శీర్షం -
intestines as well as head
ఖాదేయం ఇతి మే మతిః-
eat all of that is on my mind

||Sloka summary||

"Have a great mind to pick her spleen and liver, heart including all joints, intestines as well as head, and eat all of that". ||24.41||

||Sloka 24.42||

తతస్తు ప్రఘసా నామ రాక్షసీ వాక్యమబ్రవీత్ |
కంఠమస్యా నృశంసాయాః పీడయామ కిమాస్యతే||24.42||

స|| తతః ప్రఘసా నామ రాక్షసీ (ఇదం) వాక్యం అబ్రవీత్| అస్యాః నృశంసాయాః కంఠం పీడ్యామ | కిం ఆస్యతే||

||Sloka meanings||

తతః ప్రఘసా నామ రాక్షసీ -
then a Rakshasi by name Praghasa
(ఇదం) వాక్యం అబ్రవీత్ -
said the following.
అస్యాః నృశంసాయాః -
this heartless one.
కంఠం పీడ్యామ -
twist her head
కిం ఆస్యతే -
why are we waiting?

||Sloka summary||

"Then a Rakshasi by name Praghasa said the following. ' We will twist the head of this heartless one. Why are we waiting?" ||24.42||

||Sloka 24.43||

నివేద్యతాం తతో రాజ్ఞే మానుషీ సా మృతేతి హ |
నాత్ర కశ్చన సందేహాః ఖాదతేతి స వక్ష్యతి ||24.43||

స|| తతః రాజ్ఞే నివేద్యతాం సా మానుషీ మృతః ఇతి || తతః సః ఖాదత ఇతి వక్షతి | అత్ర కశ్చన సందేహః న||

||Sloka meanings||

తతః రాజ్ఞే నివేద్యతాం -
then we will tell the King
సా మానుషీ మృతః ఇతి -
that the human is dead
తతః సః ఖాదత ఇతి వక్షతి -
then he will say eat her
అత్ర కశ్చన సందేహః న -
there is no doubt about that

||Sloka summary||

"Then we will tell the King that the human is dead ! Then he will say eat her. There is no doubt about that." ||24.43||

||Sloka 24.44||

తతస్త్వజాముఖీ నామ రాక్షసీ వాక్యమబ్రవీత్ |
విశ స్యేమాం తత స్సర్వాః సమాన్ కురుత పీలుకాన్||24.44||

స|| తతః అజాముఖీ నామ రాక్షసీ వాక్యం అబ్రవీత్| సర్వాః ఇమామ్ విశస్య తతః సమాన్ పీలుకాన్ కురుత||

||Sloka meanings||

తతః అజాముఖీ నామ రాక్షసీ -
then Rakshasi by name Ajamukhi
వాక్యం అబ్రవీత్ -
said the following.
సర్వాః ఇమామ్ విశస్య -
all cut her in pieces
తతః సమాన్ పీలుకాన్ కురుత -
then we will divide equally

||Sloka summary||

"Then Rakshasi by name Ajamukhi said the following. ' Let us all cut her in equal pieces. Then we will divide equally." ||24.44||

||Sloka 24.45||

విభజామ తతః సర్వా వివాదో మే న రోచతే|
సేయ మానీయతాం క్షిప్రం లేహ్యా ముచ్చావచం బహు||24.45||

స|| తతః సర్వాః విభజామ | మే వివాదః న రోచతే| క్షిప్రం పేయం ఉచ్చావచమ్ బహు లేహ్యాం ఆనీయతామ్ ||

||Sloka meanings||

తతః సర్వాః విభజామ -
then we will all share
మే వివాదః న రోచతే -
I do not like arguments.
క్షిప్రం పేయం ఉచ్చావచమ్ -
quickly all types of drinks
బహు లేహ్యాం ఆనీయతామ్ -
bring all types food that can be licked

||Sloka summary||

"I do not like arguments, we will all share. Go quickly bring all types of drinks and all types food that can be licked".||24.45||

||Sloka 24.46||

తతశ్శూర్పణఖానామ రాక్షసీ వాక్యమబ్రవీత్ |
అజాముఖ్యా యదుక్తం హి తదేవ మమరోచతే ||24.46||

స|| తతః శూర్పణఖా నామ రాక్షసీ వాక్యం అబ్రవీత్ | అజాముఖీ యత్ ఉక్తం తదేవ మమ రోచతే||

||Sloka meanings||

తతః శూర్పణఖా నామ రాక్షసీ -
Then a Rakshasi by name Surpanakha
వాక్యం అబ్రవీత్ -
said the following
అజాముఖీ యత్ ఉక్తం -
that which was said by Ajamukhi
తదేవ మమ రోచ -
I like only that

||Sloka summary||

"Then a Rakshasi by name Surpanakha said the following. 'I like whatever is said by Ajamukhi only." ||24.46||

||Sloka 24.47||

సురా చానీయతాం క్షిప్రం సర్వ శోకవినాశినీ|
మానుషం మాంసం ఆసాద్య నృత్యామఽథ నికుమ్భిలామ్||24.47||

స|| క్షిప్రం సర్వశోకవినాశినీ సురా చ ఆనీయతామ్ | మానుషా మాంసమ్ ఆస్వాద్య అథ నికుంభలాం నృత్యామః||

||Sloka meanings||

క్షిప్రం సర్వశోకవినాశినీ -
Quickly that which is destroyer of all sorrows
సురా చ ఆనీయతామ్ -
wine be brought
మానుషా మాంసమ్ ఆస్వాద్య -
relishing the human flesh
అథ నికుంభలాం నృత్యామః -
start Nikumbha dance

||Sloka summary||

"Quickly get the wine which is destroyer of all sorrows. After relishing the human flesh we will start Nikumbha dance". ||24.47||

||Sloka 24.48||

ఏవం సంభర్త్స్యమానా సా సీతా సురసుతోపమా|
రాక్షసీభిః సుఘోరాభి ర్ధైర్యముత్సృజ్య రోదితి||24.48||

స|| సుఘోరాభిః రాక్షసీభిః ఏవం సంభర్త్స్యమానా సురసుతోపమా సా సీతా ధైర్యం ఉత్సృజ్య రోదితి||

||Sloka meanings||

సుఘోరాభిః రాక్షసీభిః -
by the dreadful Rakshasis
ఏవం సంభర్త్స్యమానా -
thus being threatened
సురసుతోపమా సా సీతా -
Sita who is like the daughter of gods
ధైర్యం ఉత్సృజ్య రోదతి -
cried giving up courage

||Sloka summary||

"Thus being threatened by the dreadful Rakshasis , Sita who is like the daughter of gods cried giving up courage". ||24.48||

The poet says, thus threatened by the Rakshasa women, Sita losing her courage started weeping. With this Sloka the twenty fifth chapter comes to an end.

ఇత్యార్షే శ్రీమద్రామాయణే ఆదికావ్యే వాల్మీకీయే
చతుర్వింశత్ సహస్రికాయాం సంహితాయామ్
శ్రీమత్సుందరకాండే చతుర్వింశస్సర్గః||

Thus ends the twenty fourth Sarga of Sundarakanda in Ramayana the first ever poem composed in Sanskrit by the first poet sage Valmiki.

|| om tat sat||